Henk van Zuiden: Loosduinse berichten

Rustplaats Wilma màg niet geruimd worden!

De schrijfster Wilma Vermaat en haar twee zusters Hanna en Truus dreigen ‘geruimd’ te worden.

Dat klinkt hard, en dat is het ook. Hun graf aan de Koningsweg te Beekbergen wordt verwijderd wanneer er niet een bedrag van € 3000,- bijeen wordt gebracht.

De religieuze schrijfster Wilma Vermaat (1873-1967) heeft onder haar voornaam een groot aantal romans en verhalen gepubliceerd. Op hoge leeftijd, ze was toen  al 90 (!), publiceerde ze een gedichtenbundel: De koningsmantel.

Vele jaren heeft ze in het cottageachtig huis de Neumshutte in Oosterhuizen bij Lieren gewoond. Haar huis en iets verder op een kleine heuvel gelegen schrijfhuisje staan er nog altijd.

Wilma was bevriend met onder meer H.M. van Randwijk, Bert Bakker en Willem de Mérode. Met de laatste had ze een bijzondere band. In de jaren twintig verliet de Mérode vanwege zijn homoseksualiteit, min of meer gedwongen, Uithuizermeeden. In het dicht bij Oosterhuizen gelegen Eerbeek ging hij wonen. Hij was diep onder de indruk van Wilma’s boek Gods gevangene (Uitgeverij Holland, Amsterdam 1923). Homofilie was het gedurfde thema, dit werd haar –bijna 90 jaar geleden- niet in dank afgenomen. Integendeel, behalve in en rond Beekbergen, kreeg ze wel en niet gelovig woest Nederland over zich heen. Het boek werd met banbliksems bestookt. Wilma en het boek doorstonden alle kritiek. 65 jaar later is het boek zelfs herdrukt (Bosch & Keuning, Baarn 1988).

In een recensie in het dagblad Trouw over haar laatste roman Als het dode hout gaat zingen: “Van de christelijke schrijvers van de eerste helft van onze eeuw (de vorige, red.) was (Willem) De Mérode de belangrijkste dichter en Wilma de voornaamste prozaschrijfster.”
Wilma is altijd erg begaan geweest met mensen die werden geraakt door ziekte, on-geluk of verdriet. Haar ware naastenliefde bestond niet alleen voor de mens, ook de natuur en de dieren waren bij haar veilig en beschermd.

Zij geloofde in het goede, zuivere van de mens. Nooit ging de deur van de Neumshutte op slot. Iedereen die ‘in nood’ verkeerde moest bij haar naar binnen kunnen. “Niet bang voor inbrekers?” vroegen de verderop wonende buren, “Nee,” zei ze, “als iemand van mij steelt dan zal hij dat wel nodig hebben.”

Van deze goede vrouw en bijzondere schrijfster màg het graf niet geruimd worden! Wil je haar eren en haar rustplaats in stand houden, maak dan alsjeblieft een bedrag(je) over naar giro 917860 of banknummer 30.6000.024 t.n.v. College van Kerkrentmeesters van de Hervormde gemeente, Beekbergen, o.v.v. Graf Wilma.

Eenzame uitvaart Den Haag (23)

"Ik stof hun kamer en maak mezelf niets wijs.

Maar waarom opruimen om plaats te maken

voor meer leegte? Hier komt niemand terug.

Hier is geen heden voor mij om in te wonen."

Bericht volgt

Gedichtendag 2010

Serenade van Toselli (Maastrichts Salon Orkest)

                                                    

                                                        Voor André Rieu

Waar de rivieren en beken talrijk zijn,

het landschap soms uitbundiger groent dan

in de rest van Nederland, waar de aange-

naamste terrassen je uitnodigen om een tijdje

te verwijlen, de bijzondere winkels je niet

alleen welkom heten maar ook tijd voor je

hebben, waar de vrouwen goed gekleed gaan,

en waar het omstoten van een glas bier niet

wordt beantwoord met een vlakke hand, daar,

waar altijd wel ergens gemusiceerd wordt:

in die schoot is de hedendaagse walskoning

geboren. Vele jaren terug bracht hij uit het

heuvellandschap de nachtegaal tot leven.

De nachtegaal zingt nog altijd in Limburg,

ook trouw gebleven zijn de violist en zijn

orkest, al maken ze jaar in jaar uit hoge

vlieguren om overal in de wereld de luiste-

raars even uit hun sleur te halen, pijn te

vergeten en het lijf danslustig te maken.

Grandioos licht, kostuums, paleizen en vro-

lijke muzikanten maken van ‘er was eens’

er is. Ze spelen je gelukkig. Dag vorstelijke

mijnheer Rieu, een weldoener bent u, een

weldoener.

Langs beide oevers van de Maas – dichters over Limburg, 72 blz. € 16,-

Bestellen: via de website van Kleinood&Grootzeer

Pukkie, een jongensjeugd in Apeldoorn VII

Na het avondeten en de afwas kwam hij altijd op maandagavond langs. Jaap van Baak, kruidenier uit Ugchelen. Een knappe man met donker haar, die een gevlochten ovale mand bij zich had die altijd was toegedekt met een schone stijvige theedoek. Werd de witgelige rieten mand op de keukentafel gezet, dan kraakte hij even. Zaten de kruidenier en mijn moeder eenmaal aan tafel, dan werd de doek van de mand gehaald, daaronder lagen nieuwe kruidenierswaren en aanbiedingen van de week. Dat was veel leuker én aantrekkelijker om te zien dan plaatjes in een folder van de Vivowinkel om de hoek.

Mijn moeder haalde het boodschappenboekje uit de kast. Daarin stonden al de boodschappen van de vorige keren in geschreven. Er bestond een vast lijstje met producten die Van Baak voorlas. Suiker, koffie, slaolie, azijn, Klokpakket, wc-papier, gestampte muisjes, Droste cacao, lucifers, Abro-afwasmiddel (in glazen flessen, waar -natuurlijk voor de meisjes- plastic insteekkraaltjes in zaten) en andere dagelijkse benodigheden. De kruidenier las het reguliere lijstje hardop, mijn moeder zei dan ja of nee. Was dit gebeurd, dan kwam de mand aan de beurt. Dat was het spannendste onderdeel van Van Baaks' bezoek. Hij haalde dan producten te voorschijn die de komende week in de 'aanbieding' waren: bijvoorbeeld een pakje moccastengels met korting, Venz (chocolade)vlokken met tijdelijk een kinderhebbedingetje erbij, of een groot pak Omo waspoeder, wel voor dezelfde prijs maar nu met extra poeder voor meer wasbeurten, en, soms een heel nieuw artikel, zoals Bebogeen. Bebogeen: een zoet caramelsmeuïg broodbeleg dat na de 2e wereldoorlog werd ontwikkeld. Dit, omdat er na de oorlog geen boter in Noord-Nederland beschikbaar was. In de jaren vijftig bracht De Ruijter (die van de gestampte muisjes) het in heel Nederland op de markt. De naam Bebogeen zou afkomstig zijn van de woorden: geen boter beschikbaar.

Twijfelde mijn moeder of ze dit nieuwe broodsmeersel of een ander nieuw iets zou nemen, dan zeurde één van mijn zusjes of ik of ze het alsjeblieft wel wilde bestellen. Bijna altijd gaf onze moeder daar gehoor aan.

Hoe of de betaling van de boodschappen plaats vond, via de girodienst of contant, dat weet ik niet meer. Wel was duidelijk dat niet altijd het hele bedrag werd afgerekend, een deel schoof door tot de volgende keer. Zo ging dat week in week uit door.

Op donderdagmorgen werd een kartonnen doos met alle bestelde boodschappen door Jaap of een knecht gebracht. Niets bijzonders aan, maar voor ons kinderen wél. Was je ziek thuis en uit bed, of had je schoolvakantie, dan mocht je helpen uitpakken en opbergen. Dat was heel gewoon, maar dáár ging het niet om: er zat ergens tussen de boodschappen altijd een witpapieren puntzakje met snoep. Een cadeautje van de kruidenier. Je was steeds weer nieuwsgierig wat voor lekkere dingen er in zouden zitten. Het was de bedoeling dat je dit niet alleen voor jezelf hield- Ook zocht je naar het vierkante Klokpakket met verschillende soorten zeep, in het midden van de verpakking was een kleine ruimte uitgespaard, daarin zat een klein speeldingetje, bijvoorbeeld plastic figuurtjes die je bovenop een potlood kon zetten. Degene die had geholpen met alle boodschappen wegzetten mocht meestal het speeldingetje houden. Maar trof ik bij het papier openritsen van het pakket bijvoorbeeld een brosje aan, dan moest ik het, hoe mooi ik het als jongetje ook vond, aan een van mijn zusjes geven. Er was altijd een duidelijk onderscheid tussen jongens- en meisjesdingen. Toch bleef de komst van de doos met boodschappen een klein feestje.

Willem Bijsterbosch a.s. donderdag herdacht

Tussen de vijfentwinting en dertig mensen waren gisteren aanwezig bij de crematie van Willem Bijsterbosch. Geen journalist van Den Haag Centraal of AD-Haagsche Courant, evenmin een verslaggever van Radio-TV-West, misschien omdat Willem de laatste jaren niet meer publiceerde, misschien omdat ze zijn oeuvre onderschatten, misschien omdat het geen voetballer was. Maar er kwamen bezoekers die betrokken waren bij Willem Bijsterbosch. Er werd gesproken door Arthur Baart van de Haagse Boekenmarkt, hij las voor Willem een gedicht van Gerard Reve,  hij las een brief voor van de in het buitenland verblijvende uitbaatster van de beroemde Wiener Konditorei aan de Korte Poten. Zelf droeg ik Bijsterbosch' Gedicht Voor Michel K. resident voor. Muziek van Bach klonk er, Non, je ne regrette rien van Edith Piaf en het schrijnend mooie Vivre van Ramses Shaffy e.a. Ingetogen was het afscheid. Na afloop was de koffiegeur in de gang te ruiken, maar zoals gebruikelijk in Den Haag bij dit soort uitvaarten: niet bestemd voor de bezoekers van deze vroege gebeurtenis. Het klinkt wat bitter maar toch, dat doen ze in Amsterdam wel anders.

Aanstaande donderdag 28 januari zal op de Haagse Boekenmarkt op het Voorhout tegenover De Posthoorn een herdenkingskraam voor Willem Bijsterbosch worden ingericht. Als je er langs komt, blijf dan even stil staan.

©foto bij dit bericht: Jan Overduin

Willem Bijsterbosch overleden

Als paarden sterven – snuiven ze,
Als grassen sterven – verdrogen ze,
Als zonnen sterven – drogen ze uit,
Als mensen sterven – zingen ze liederen.

Motto uit Van de wachters, geschreven door Velimir Chlebnikov, 1885-1922.

De Haagse dichter en schrijver Willem Bijsterbosch is overleden (23 oktober 1955, Vught - omstreeks 15 januari 2010, Den Haag)

Zijn debuutbundel Motief onbekend verscheen een jaar nadat Willem Bijsterbosch de aanmoedigingsprijs van het Haagse literaire tijdschrif RAMP voor schrijvers die nog niet in boekvorm hadden gepubliceerd in 1980 werd toegekend. Sterke intrigerende gedichten: liefdesverlangen, aftakeling en zorgzaamheid, dat zijn de thema’s van zijn eerst bundel.
Twee jaren later publiceerde hij Alarmfase een, net als zijn debuut bij uitgeverij Bert Bakker.
Daarna blijft het wat zijn poëzie betreft stil.
Maar in 1985 kom ik opeens in de boekhandel zijn roman Handlangers tegen. Spannende proza waarin vriendschap en de mannenliefde op een oorspronkelijke en boeiende wijze aanwezig zijn. Na  deze roman verschijnen meerdere boeken, steeds met een tussentijd van gemiddeld drie jaar. Proza van de aangenaamste soort, zegt Vrij Nederland over zijn werk.
Proza, althans het publiceren ervan, dat geen vervolg meer vindt na 1997. Van de wachters is zijn laatste publicatie.

Willem Bijsterbosch heeft jarenlang in de ziekenverpleging gewerkt. De afgelopen jaren was hij geregeld te vinden op de Haagse boekenmarkt op het Voorhout.
In zijn beginperiode van het schrijverschap ging hij wel om met de dichter Jaap Harten, misschien omdat ze in dezelfde straat woonden. De prachtig onnederlandse Bankastraat. Of, Harten en Bijsterbosch waren bevriend geworden omdat Jaap Harten toentertijd jurylid was van de RAMPprijs. In in een literair café of op een Haags literair festival ben ik Willem Bijsterbosch nooit tegengekomen. Hij had schijnbaar niet veel op met de ‘literaire’ wereld. Tot tweemaal toe deed ik mijn best hem te laten deelnemen aan een poëziegebeurtenis, dit sloeg hij beide malen af. Hij voelde zich niet thuis op een podium. Begin jaren tachtig hadden we een korte correspondentie. Ik was bezig met het samenstellen van mijn eerste bloemlezing. Graag wilde ik deze de titel geven van een gedicht van hem: Bericht voor de kalme wandelaar. Dat vond hij goed.

Maandagmorgen 25 januari wordt Willem Bijsterbosch in alle vroegte; om 9.00 uur, op Nieuw Eykenduynen, Kamperfoeliestraat 2 A, 2563 KJ Den Haag gecremeerd.

Gedicht voor Michel K. resident

Ik zal bij je zijn
als je alle rotzooi uitkotst.
Dan zal ik je schoonmaken
wassen en mooimaken.

Ik zal je kleden
je haren kammen je eten geven
je ogen dichtdoen als je wilt slapen.
Ik zal bij je zijn
als buiten de zon schijnt
en ze je handen
aan de bedhekken vastbinden.
Ik zal bij je zijn
als de andere verplegers koffie drinken.

Ik zal bij je zijn
als je kont een diepe wond is
als naalden gaan prikken in je hoofd
als je zinloos tussen je benen klauwt
als ze je vol morfine spuiten
als ze je water geven op een lepel
als ze je oude vrouw in de kamer brengen.

Ja, ik zal je tranen geven
als je wilt huilen
ik zal je tanden geven
als je wilt lachen
ik zal je water geven
als je wilt spugen.

Ik zal je een vacuüm geven
als je niet wilt ademen,
dan zal ik je ogen dichtdoen
en je mooimaken.

Uit: Motief onbekend, Bert Bakker 1981

Erica Terpstra, Villa Felderhof en Toegenegen

Woensdagavond 30 december was Erica Terpstra te gast in Villa Felderhof. Aan het einde van het programma las ze mijn gedicht Toegenegen. Dit gedicht is gepubliceerd in 'Slaapkus' (nog beperkt via mij verkrijgbaar) en in mijn jubileumbundel 'Ik schreef het toch', deze bundel is inmiddels uitverkocht.

TOEGENEGEN

Zij zijn zich aan het losmaken
van de omgeving waarin ze groot werden.
Zij zijn niemand anders dan voorheen,
voel maar: de vertrouwde hand, zoen op wang.
Alleen kunnen wij de wereld waarin ze
aankwamen niet vinden —
Oude en nieuwe boeken worden achter
elkaar in hun hoofden open en dicht geslagen.
Soms verhalen ze (hardop of fluisterend)
over iemand die je niet eerder kende.
Blijf luisteren, schuif dichterbij.
Laat ze niet alleen als ze ver dwalen
in andere taal die ze spreken.
Maak jezelf niet wijs dat er nog weinig
in hun leven toe doet, wandel genegen
hun naamloze dagen in en uit, totdat
een vlinder of engel de boeken sluit.

© Henk van Zuiden

2009 - 2010

Een prettige jaarwisseling gewenst en op alle fronten een voorspoedig nieuw jaar!

Tijdelijke schaarste

Tot 10 januari ben ik veel uithuizig. Er worden daarom voorlopig, tot medio januari 2010, weinig nieuwe berichten geplaatst.

Een aangename jaarwisseling gewenst, met een goed gevuld glas, oudejaarslekkernijen en uiteraard gedichten!

Een handvol veren & Heimwee

Nog nooit eerder mocht ik meemaken dat er twee nieuwe bloemlezingen tegelijk uitkwamen. Deze week bracht de pakjesbezorger een grote doos met allemaal bundels die naar zonet gedroogde inkt en pas gesneden papier geurden. Wat een feest, wat een genieten! Het zijn respectievelijk mijn 34 en 35e bloemlezing.

Ja, ze liggen ook al in de winkel en zijn eveneens via internet te bestellen. De nieuwe Rainbow Essentials heten Heimwee - gedichten over terugkeer en verlangen en Een handvol veren - de mooiste haiku's en senryu's. Ze kosten maar € 9,95 per stuk (en niet alleen in de cadeaumaand december)!

Uit Een handvol veren:

Je schouderbladen;
ik raak ze aan alsof ze
ook je vleugels zijn.

W.J. van der Molen

Uit Heimwee:

Als je begrijpt wat ik bedoel

Verlangen, zei de man,
toen hij heel zacht
langs zijn geweten streek,
verlangen is geen daad,
maar een gevoel.
Het zit ergens onzichtbaar,
zoals poten aan een stoel.

Jan de Bas